Cabyle, starożytne tracjańskie i rzymskie miasto koło Jamboła
Cabyle (Kabile) to starożytne miasto u stóp wzgórza Zajczy Wrych, nad dawnym zakolem rzeki Tundży, mniej niż 10 km od Jamboła w południowo-wschodniej Bułgarii. Z tracjańskiej osady wyrosło na hellenistyczny ośrodek, rzymski obóz wojskowy i późnoantyczne miasto z biskupem. Stanowisko jest dziś narodowym rezerwatem archeologicznym z muzeum na miejscu.
To wzgórzowe miasto nosiło co najmniej cztery nazwy, wspomina o nim 14 starożytnych autorów, a Awarowie zniszczyli je tak dokładnie, że nigdy go nie odbudowano. Dziś to cichy rezerwat w dolinie Tundży.
Historia Cabyle
Cabyle leży u stóp wzgórza Zajczy Wrych, jedynego wzniesienia w okolicy, nad zakolem starożytnej rzeki Tonzos, dzisiejszej Tundży. W starożytności rzeka tworzyła tam szerokie rozlewiska, dogodne dla przystani, a dziś przesunęła koryto o około 2,5 km na północ. Według źródeł pierwsza osada powstała około 2000 r. p.n.e., a ceramika z X–VI w. p.n.e. świadczy, że miejsce było zamieszkane we wczesnej epoce żelaza. W V–IV w. p.n.e. miasto utrzymywało ożywione kontakty handlowe z niemal wszystkimi ośrodkami miejskimi świata egejskiego. Położenie na skrzyżowaniu, gdzie droga z Ainos nad Morzem Egejskim ku Bałkanom spotykała się z wielką drogą diagonalną z Bizancjum do Serdyki, pomogło mu wyrosnąć z osady na miasto.
W drugiej połowie I tysiąclecia p.n.e. Cabyle było jednym z głównych miast królestwa Odrysów, które na krótko zjednoczyło większość plemion tracjańskich. Zbudowano je na wzór hellenistyczny, z agorą, świątynią Apollina i większą świątynią Artemidy–Hekate, w której przechowywano wiele kamiennych inskrypcji o mieście. Akropol znajdował się na wschodnim krańcu wzgórza, a wejście prowadziło od południa przez bramę wykutą w skale, obok której wyrzeźbiono relief Wielkiej Matki Bogów, Kybele. W 341 r. p.n.e. miasto zdobyła armia Filipa II Macedońskiego, a później weszło w skład państwa Aleksandra. Na przełomie IV i III w. p.n.e. było rezydencją odryskich władców Sparatokosa i Skostokosa, a po najeździe Celtów władzę królewską zastąpiły rządy miejskie. Miasto biło monety, w tym emisje z kultowym posągiem Artemidy Fosforos.
W 71 r. p.n.e. wojska Marka Lukullusa zdobyły Cabyle, które później weszło do prowincji Tracja. W II–III w. n.e. był to najważniejszy rzymski obóz wojskowy w prowincji, w którym stacjonowała kohorta Lucensów. Rzymianie zbudowali łaźnie, budynki publiczne, koszary, sanktuaria i mury obronne, a inskrypcje budowlane zachowały się z czasów cesarzy Hadriana, Antonina Piusa, Karakalli, Aleksandra Sewera, Aureliana i Galeriusza. Po reformach Dioklecjana w IV w. miasto należało do głównych w prowincji. Miejscowy biskup Sewer jest wspomniany na soborze w Serdyce, a z tego późnego okresu pochodzi monumentalna trójnawowa bazylika z mozaikowymi posadzkami, których część pokazuje muzeum na miejscu.
Pod koniec IV w. Cabyle zajęli Goci. Według źródeł bułgarskich zniszczyli je w 583 r. Awarowie i nigdy nie odbudowano go jako miasta. W średniowieczu na tym miejscu stała mała wieś, która zachowała dawną nazwę w formie Kovel do początku XIX w. Pierwsze badania archeologiczne przeprowadził w 1912 r. profesor Bogdan Filow, w 1927 r. teren uznano za zabytek narodowy, a w 1969 r. za pomnik kultury o znaczeniu narodowym i rezerwat archeologiczny. Systematyczne wykopaliska rozpoczęły się w 1972 r.
Ciekawostki o Cabyle
- Miasto znane jest pod kilkoma nazwami: Cabyle lub Kabile, Calybe lub Kalibe, a później także Diospolis i Goloë.
- Nazwa może pochodzić od Kybele: na skale obok bramy akropolu wykuto relief Wielkiej Matki Bogów, a profesor Welizar Wełkow sądził, że Cabyle to tracjańska wymowa jej imienia.
- O mieście wspomina czternastu starożytnych autorów, najwcześniejszy opisuje jego zdobycie przez Filipa Macedońskiego, a odnaleziono tu około 500 stempli amfor z ośrodków wschodniego Morza Śródziemnego.
- Według polskiej Wikipedii Kabile jest wymienione na wielkiej inskrypcji w pobliskim Seuthopolis.
- Wieś, która zastąpiła starożytne miasto, zachowała nazwę Kovel do początku XIX w., a na północnym skraju wsi Kabile odkryto kościół z XI w. wbudowany w tracjański kurhan.
- Pod nazwą Diospolis in Thracia miasto jest do dziś biskupstwem tytularnym Kościoła rzymskokatolickiego.
Wycieczki w pobliżu: Cabyle
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
Zwiedzanie Cabyle: co warto wiedzieć
- Rezerwat leży koło wsi Kabile, mniej niż 10 km od Jamboła, i należy do „100 narodowych obiektów turystycznych” Bułgarii.
- Na terenie znajdują się pozostałości miasta hellenistycznego i rzymskiego, wzgórze z domniemanym sanktuarium skalnym i potężnym murem obronnym, nekropolie miejskie oraz rzymski obóz na wzgórzu Hisarlaka z murami, koszarami, łaźniami i bazyliką.
- U stóp Zajczego Wrychu odkryto też drugą, mniejszą łaźnię oraz duży spichlerz (horreum).
- Muzeum na miejscu prezentuje znaleziska z miasta i jego nekropolii, w tym przedmioty odkryte podczas budowy autostrady Trakija, oraz wystawę o historii wykopalisk.
- Przy wejściu stoi zrekonstruowana drewniana wieża, wykorzystywana jako scena inscenizacji historycznych; przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia i wydarzenia.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Cabyle
Zdjęcia: Cabyle
Pytania
Czym jest Cabyle?
Cabyle to starożytne tracjańskie miasto, które stało się hellenistyczne, a potem rzymskie, koło wsi Kabile w południowo-wschodniej Bułgarii. Dziś jest narodowym rezerwatem archeologicznym.
Gdzie leży Cabyle i jak daleko jest od Jamboła?
Leży koło wsi Kabile, mniej niż 10 km od Jamboła, u stóp Zajczego Wrychu, przy równinie rzeki Tundży.
Jak stare jest Cabyle?
Źródła umieszczają założenie około 2000 r. p.n.e., choć najstarsza warstwa kulturowa jest uboga i pochodzi z epoki brązu. Ceramika świadczy, że osada istniała we wczesnej epoce żelaza, a w kolejnych wiekach stała się miastem.
Dlaczego Cabyle było ważne?
Leżało na skrzyżowaniu wielkich dróg starożytnych i było jednym z głównych miast królestwa Odrysów. W czasach rzymskich był to kluczowy obóz wojskowy prowincji Tracja.
Co stało się z Cabyle na końcu?
Pod koniec IV w. zajęli je Goci, a w 583 r. zniszczyli Awarowie, po czym nie odbudowano go jako miasta. Na miejscu przetrwała tylko mała wieś.
Co można zobaczyć w rezerwacie Cabyle?
Można zobaczyć pozostałości miasta hellenistycznego i rzymskiego, rzymski obóz, łaźnie i bazylikę oraz muzeum z lokalnymi znaleziskami. Przy wejściu stoi zrekonstruowana drewniana wieża.
Także w pobliżu
Markeli
Karnobat · graniczna warownia dwóch średniowiecznych państw
35 km stąd
Deultum
Debełt, Burgas · rzymska kolonia i bizantyjsko-bułgarska granica
68 km stąd
Okrągła Cerkiew w Presławiu
Presław · ruiny Złotej Cerkwi z planem jedynym w Bułgarii
71 km stąd
Pałac Omurtaga
Chan Krum · twierdza chana nad gockimi kościołami
79 km stąd