Sołnicata, prehistoryczne miasto soli koło Prowadiji
Sołnicata („warzelnia soli”) to prehistoryczna osada przy mieście Prowadija w północno-wschodniej Bułgarii, datowana na około 5500–4200 r. p.n.e. Wzbogaciła się dzięki soli z pobliskich źródeł i była otoczona kamiennymi murami. To ciekawy przystanek dla każdego, kogo interesują pierwsze miasta i handel w Europie.
Ponad sześć tysięcy lat temu ludzie koło dzisiejszej Prowadiji warzyli solankę w glinianych naczyniach, za masywnymi kamiennymi murami. Niektórzy archeolodzy nazywają to najstarszym miastem Europy, inni się nie zgadzają.
Historia Sołnicaty
Sołnicata, której nazwa oznacza „warzelnię soli”, leży przy Prowadiji w północno-wschodniej Bułgarii. Ludzie osiedlili się tu około połowy VI tysiąclecia p.n.e., a stanowisko datuje się zwykle na około 5500–4200 r. p.n.e., z rozkwitem mniej więcej w latach 4700–4200 p.n.e. Przyciągała solanka: wypływały tu źródła o bardzo wysokiej zawartości soli, według jednego ze źródeł około 160–190 gramów na litr. Osadę odkrył w latach 70. XX w. Ara Margos, a systematyczne wykopaliska rozpoczęły się w 2005 r. pod kierunkiem akademika Wasila Nikołowa.
Sól uzyskiwano przez odparowywanie. Na początku solankę warzono w naczyniach ceramicznych na paleniskach i w piecach wewnątrz domów. Od około 5200 r. p.n.e. produkcja przeniosła się poza zabudowany obszar, do źródeł, gdzie duża jama pozwalała ogrzewać wiele mis naraz. Około 4900 r. p.n.e. powstał zespół jam głębokich do dwóch metrów i o promieniu około 7,5 metra, które zwiększyły uzysk z jednego cyklu z około 25 kg w piecu do około 4,5 tony. Około 4500 r. p.n.e., gdy las wycinano na opał, mieszkańcy przeszli na płytkie baseny, w których solankę odparowywało słońce. Na podstawie fragmentów ceramiki archeolodzy śledzą tę zmianę od późnego neolitu, przez wczesny, po późny eneolit.
W społeczeństwach prehistorycznych sól pełniła rolę swoistej waluty, a Nikołow wiąże nagromadzone tu nadwyżki z powstaniem pierwszych elit i z bogatymi pochówkami z nekropolii warneńskiej, datowanej na około 4500–4300 r. p.n.e. W tym samym kierunku wskazują złote ozdoby z Sołnicaty, jedne z najstarszych w Europie. Osadę chronił masywny kamienny mur grubości do 4,3 metra, zaliczany do najwcześniejszych znanych fortyfikacji w Europie. Badacze sądzą, że część domów miała dwie kondygnacje. Nikołow twierdzi, że stanowisko spełnia kryteria prehistorycznego protomiasta, dlatego bywa nazywane najstarszym miastem Europy, choć artykuł niemiecki zaznacza, że pogląd ten nie jest powszechnie przyjęty.
Koniec osady tłumaczy się różnie. Kilka źródeł mówi o silnym trzęsieniu ziemi, być może tym samym, które uszkodziło tell w Durankulaku, a artykuł polski podkreśla, że źródła solne zanikły, a ludzie opuścili to miejsce około 4350 r. p.n.e. Ślady zostawili tu też późniejsi ludzie: archeolodzy znaleźli 39-centymetrowe berło kościane należące do scytyjskiego wodza z V w. p.n.e. Sól zachowała znaczenie w okolicach Prowadiji, a dokument z 1922 r. opisuje źródło z 19-procentową solanką.
Ciekawostki o Sołnicacie
- Nazwa Sołnicata znaczy po prostu „warzelnia soli”, a dokładnie tym ta osada była.
- Nowa metoda warzenia solanki w jamach około 4900 r. p.n.e. miała zwiększyć uzysk z jednego cyklu z około 25 kg do około 4,5 tony.
- Jej kamienne mury grubości do 4,3 metra należą do najwcześniejszych znanych fortyfikacji w Europie.
- Znalezione tu złote ozdoby uchodzą za jedne z najstarszych w Europie i porównuje się je ze znaleziskami z Warny i Durankulaku.
- Wycinka lasu na opał skłoniła solarzy około 4500 r. p.n.e. do przejścia na płytkie baseny ogrzewane słońcem.
- Archeolodzy znaleźli 39-centymetrowe berło kościane scytyjskiego wodza z V w. p.n.e., długo po zniknięciu solnego miasta.
Wycieczki w pobliżu: Sołnicata
Atrakcje w okolicy, które możesz zarezerwować online przez Viator:
4-hour Boat Trip with Fishing, Lunch and Unlimited Drinks in Nessebar
Zobacz szczegóły ›
VIP Catamaran 4 hour Activity with Snorkeling in Bulgaria
Zobacz szczegóły ›
Special History And Wine Tour including Wine Tasting
Zobacz szczegóły ›
Full-Day Small-Group Tour of Bulgaria by Minivan with Lunch
Zobacz szczegóły ›Zwiedzanie Sołnicaty: co warto wiedzieć
- Źródła użyte do tego przewodnika nie podają warunków zwiedzania, dlatego przed wyjazdem sprawdźcie Państwo aktualne godziny otwarcia i dostępność.
- Sołnicata leży przy Prowadiji; rzymskie miasto Marcianopolis i Muzeum Mozaik w Dewni znajdują się po około 14 km stąd.
- Nekropolia warneńska, z której złotem wiąże się handel solą z Sołnicaty, jest oddalona o około 33 km.
- Technologię pozyskiwania soli morskiej w starożytnym mieście Anchialos można zobaczyć w Muzeum Soli w Pomorie.
Godziny otwarcia, dostęp i warunki mogą się zmienić. Sprawdź przed wyjazdem.
Mapa: gdzie leży Sołnicata
Zdjęcia: Sołnicata
Pytania
Czym jest Sołnicata?
Sołnicata to prehistoryczna ufortyfikowana osada koło Prowadiji, datowana na około 5500–4200 r. p.n.e. Była ośrodkiem produkcji soli i bywa nazywana najstarszym miastem Europy.
Gdzie leży Sołnicata?
Leży przy mieście Prowadija w północno-wschodniej Bułgarii. Nekropolia warneńska jest oddalona o około 33 km.
Czy Sołnicata naprawdę jest najstarszym miastem Europy?
Prowadzący wykopaliska Wasil Nikołow twierdzi, że stanowisko spełnia kryteria prehistorycznego protomiasta. Artykuł niemiecki zaznacza, że nie jest to pogląd powszechnie przyjęty, więc tytuł jest sporny.
Jak wytwarzano sól w Sołnicacie?
Solankę z lokalnych źródeł odparowywano w naczyniach ceramicznych nad ogniem, później w dużych jamach, a w końcu w płytkich basenach ogrzewanych słońcem.
Co stało się z Sołnicatą?
Kilka źródeł wskazuje na silne trzęsienie ziemi, a artykuł polski mówi o zaniku źródeł solnych i opuszczeniu osady około 4350 r. p.n.e.
Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu Sołnicaty?
Marcianopolis i Muzeum Mozaik w Dewni są oddalone o około 14 km, a nekropolia warneńska i rzymskie termy w Warnie o 33–37 km.
Także w pobliżu
Marcianopolis
Dewnia · rzymska stolica Mezji z amfiteatrem i mozaikami
14 km stąd
Muzeum Mozaik w Dewni
Dewnia · rzymska willa z Meduzą i mitologicznymi mozaikami
14 km stąd
Cmentarzysko w Warnie
Warna · cmentarzysko epoki miedzi z „najstarszym złotem świata”
33 km stąd
Termy rzymskie w Warnie
Warna · największe rzymskie łaźnie Bałkanów, później więzienie
37 km stąd